Piątek, 14:20. Monter z utrzymania ruchu dospawuje wspornik do konstrukcji regału, dwa metry od palet z kartonami. Kończy przed fajrantem, zwija przewody, gaśnica wraca na swoje miejsce przy drzwiach. O 15:00 hala pustoszeje. Kropla stopionego metalu, która wpadła w szczelinę między paletami, tli się w tekturze bez płomienia i bez dymu, który ktokolwiek by zauważył. Do wieczora nikt tam nie zajrzy.
Taki scenariusz opisują instrukcje przeciwpożarowe dużych firm i przewodniki ubezpieczycieli. Prace pożarowo niebezpieczne mają tę złośliwą cechę, że najgroźniejszy moment przychodzi często po nich, kiedy wszyscy uważają robotę za skończoną. Dlatego w tym wpisie skupiamy się na tym, co dzieje się po zgaszeniu palnika: co mówi przepis, czego nie mówi i jak to domknąć w dokumentacji zakładu.
Co przepisy nazywają pracą niebezpieczną pod względem pożarowym
Definicja jest w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 822). Według § 2 ust. 1 pkt 4 są to prace remontowo-budowlane związane z użyciem otwartego ognia, cięciem z wytwarzaniem iskier mechanicznych i spawaniem, prowadzone wewnątrz lub na dachach obiektów, na przyległych terenach i placach składowych, a także prace remontowo-budowlane w strefach zagrożonych wybuchem.
W praktyce zakładu produkcyjnego mieści się tu niemal każda doraźna robota z palnikiem, spawarką albo szlifierką kątową poza spawalnią: naprawa barierki, docięcie kształtownika przy linii, podgrzewanie zapieczonej śruby, prace dekarskie na papie. Rozporządzenie zmieniano dwukrotnie po ogłoszeniu tekstu jednolitego (w listopadzie 2024 r. i we wrześniu 2026 r.), ale żadna z tych zmian nie dotknęła przepisów o pracach niebezpiecznych pożarowo. Obie dotyczyły innych spraw, między innymi czujek dymu i tlenku węgla oraz oznakowania punktów schronienia.
Zanim ktoś zapali palnik
Obowiązki przed rozpoczęciem prac wymienia § 36 ust. 1. Właściciel, zarządca lub użytkownik obiektu ocenia zagrożenie pożarowe w miejscu prac, ustala, jakie przedsięwzięcia mają nie dopuścić do pożaru lub wybuchu, wskazuje osoby odpowiedzialne za przygotowanie miejsca, za przebieg prac oraz za zabezpieczenie miejsca po ich zakończeniu, dopuszcza do prac wyłącznie osoby upoważnione z odpowiednimi kwalifikacjami i zapoznaje je z zagrożeniami w rejonie robót.
Drugi ustęp tego paragrafu mówi, co robi się w trakcie. Materiały palne w miejscu prac i w rejonach przyległych trzeba zabezpieczyć przed zapaleniem, łącznie z elementami konstrukcji budynku i instalacjami. W miejscu prac ma być sprzęt, który pozwoli zlikwidować źródło pożaru, a sam sprzęt do prac musi być sprawny i zabezpieczony przed wywołaniem pożaru. W pomieszczeniach zagrożonych wybuchem albo tam, gdzie wcześniej pracowano z łatwo palnymi cieczami lub palnymi gazami, prace wolno prowadzić tylko wtedy, gdy stężenie par lub gazów nie przekracza 10% dolnej granicy wybuchowości.
Do tego dochodzą przepisy BHP. Rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach spawalniczych (Dz.U. 2000 nr 40 poz. 470) w § 14 wymaga, żeby stanowisko, na którym powstaje rozprysk iskier, żużla lub gorących cząstek, było zabezpieczone przed wywołaniem pożaru w strefie rozprysku, z uwzględnieniem przestrzeni poniżej stanowiska. Ten dopisek o przestrzeni poniżej łatwo przeoczyć, a to właśnie tam, pod kratownicą pomostu albo w szczelinie podłogi, ląduje gorący odprysk. Paragraf 34 dodaje, że zbiorniki i rurociągi po środkach chemicznych wolno spawać dopiero po dokładnym oczyszczeniu. Jak to wygląda bez tego kroku, pokazuje zdarzenie opisane przez Komendę Powiatową PSP w Giżycku z lutego 2025 r.: spawanie zbiornika paliwa wyjętego z pojazdu skończyło się wybuchem oparów i ciężkim urazem nogi.
Jeżeli spawanie odbywa się w czynnej hali, w ramach remontu albo montażu bez wstrzymania ruchu zakładu, Państwowa Inspekcja Pracy przypomina, że ogólne przepisy BHP zaliczają takie roboty do prac szczególnie niebezpiecznych. Pracodawca zapewnia wtedy bezpośredni nadzór wyznaczonej osoby, środki zabezpieczające i instruktaż, który obejmuje imienny podział pracy i pracę na pisemne polecenie.
Pisemne zezwolenie, czyli skąd się bierze druk
W zakładach, z którymi pracujemy, pytanie o „druk zezwolenia na prace pożarowe” pada bardzo często. Warto wiedzieć, że obecny § 36 rozporządzenia słowa „zezwolenie” nie używa. Wymaga natomiast, żeby ktoś konkretny został wskazany jako odpowiedzialny za przygotowanie, przebieg i zabezpieczenie miejsca po pracy, a to najwygodniej udokumentować na piśmie, z nazwiskiem i podpisem.
Dokumentem, który spina całość, jest instrukcja bezpieczeństwa pożarowego. Zgodnie z § 6 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia w obiektach produkcyjnych, magazynowych, użyteczności publicznej i kilku innych musi ona zawierać sposoby zabezpieczenia prac niebezpiecznych pod względem pożarowym, jeżeli takie prace są przewidywane. Instrukcję aktualizuje się co najmniej raz na dwa lata oraz po zmianach w sposobie użytkowania obiektu lub w procesie technologicznym, które wpływają na warunki ochrony przeciwpożarowej (§ 6 ust. 7). CIOP-PIB w materiałach dla pracodawców wskazuje, że szczegółowe zasady zabezpieczenia takich prac i warunki uzyskania zezwolenia na ich przeprowadzenie pracodawca określa w odrębnej instrukcji. Druk zezwolenia jest więc narzędziem, które wprowadza Twoja własna instrukcja, i to od Ciebie zależy, czy będzie miał sensowną treść.
PIP podaje pisemne pozwolenie z trybem wydawania ustalonym przez pracodawcę jako jeden ze sposobów spełnienia obowiązków przy pracach szczególnie niebezpiecznych. Ubezpieczyciele mówią o tym wprost. Przewodnik FM Global dotyczący prac stwarzających zagrożenie pożarowe opiera całą procedurę na pozwoleniu, ale zastrzega, że pozwolenie to tylko narzędzie i źle użyte nie zapewni skutecznej kontroli źródeł ognia.
Po ostatniej spoinie
Rozporządzenie w § 36 ust. 2 pkt 4 każe po zakończeniu prac poddać kontroli miejsce, w którym je wykonywano, oraz rejony przyległe. To wszystko, co mówi przepis. Nie ma w nim liczby godzin, liczby obchodów ani wzoru wpisu. Spotykane w instrukcjach „dwie godziny nadzoru” albo „kontrole po 2, 4 i 8 godzinach” pochodzą z wewnętrznych procedur firm i z wytycznych ubezpieczycieli. Wolno je stosować, a często warto, ale przy kontroli nie należy ich przedstawiać jako wymogu ustawowego.
Jak długo patrzy się na miejsce w praktyce? Przewodnik FM Global zaleca ciągły nadzór przeciwpożarowy przez cały czas trwania prac, a po ich zakończeniu przez 30 lub 60 minut, zależnie od kategorii miejsca. Potem obszar ma być monitorowany nawet do pięciu godzin, na przykład czujkami dymu z alarmem, kamerami albo obchodami personelu czy ochrony co 15 minut. Ten sam przewodnik każe sprawdzać materiały palne w promieniu 11 m w poziomie i 5 m w pionie od miejsca prac. Standard Veolii dla prac niebezpiecznych pożarowo przewiduje kontrolę strefy dwie godziny po zakończeniu robót i dopiero po niej zamknięcie zezwolenia, które firma przechowuje przez rok, bo mogą o nie zapytać ubezpieczyciele.
Z tych dwóch przykładów wynika jedna praktyczna rzecz. Czas nadzoru ustala się dla konkretnego miejsca, a przepis zostawia tę decyzję Tobie. Inaczej wygląda spawanie na stalowej konstrukcji w pustej hali z betonową posadzką, a inaczej cięcie przy dachu z płyt warstwowych z rdzeniem palnym albo nad regałami z opakowaniami. Ważne, żeby decyzja była zapisana: w instrukcji ogólna zasada, w zezwoleniu konkretny czas i nazwisko osoby, która zostaje po robocie i podpisuje kontrolę. Dla tej osoby nadzór jest zadaniem na wyłączność. Monter, który w tym czasie zwija przewody i odnosi butle, miejsca nie pilnuje.
Zwróć też uwagę na koniec zmiany. Jeżeli spawanie kończy się tuż przed wyjściem ostatniej osoby z hali, zaplanowany nadzór po pracy fizycznie nie ma kto przeprowadzić. Taką robotę lepiej przesunąć na wcześniejszą godzinę albo z góry wyznaczyć kogoś, kto zostanie dłużej.
Jak to ułożyć u siebie
Najprostszy test dla Twojej dokumentacji polega na wzięciu ostatniego zezwolenia z segregatora i sprawdzeniu, czy z samego papieru da się odtworzyć, kto zabezpieczał miejsce, kto nadzorował i o której godzinie kontrolę po pracy ktoś faktycznie podpisał. Jeśli rubryka „kontrola po zakończeniu” jest pusta albo podpisana tą samą minutą co zakończenie prac, procedura istnieje tylko na papierze. Przed najbliższymi pracami z ogniem przejdź przez kilka punktów:
- instrukcja bezpieczeństwa pożarowego zawiera rozdział o zabezpieczeniu prac niebezpiecznych pożarowo i była aktualizowana w ciągu ostatnich dwóch lat,
- wzór zezwolenia ma osobne pola na osobę przygotowującą miejsce, nadzorującą prace i kontrolującą miejsce po zakończeniu,
- czas nadzoru po pracy jest wpisany dla konkretnego miejsca i konkretnych robót,
- materiały palne w rejonach przyległych, także poniżej i powyżej miejsca prac, są usunięte albo osłonięte,
- przy miejscu prac stoi sprzęt gaśniczy dobrany do tego, co może się zapalić,
- wykonawcy zewnętrzni dostają ten sam druk i tę samą odprawę co własni pracownicy.
Jeśli chcesz, żeby ktoś z zewnątrz przejrzał Twoją instrukcję bezpieczeństwa pożarowego i wzór zezwolenia pod kątem prac z ogniem, w SECURA robimy to w ramach obsługi PPOŻ.
Źródła
- Rozporządzenie MSWiA z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 822, ISAP: definicja (§ 2 ust. 1 pkt 4), instrukcja bezpieczeństwa pożarowego (§ 6), obowiązki przy pracach niebezpiecznych pożarowo (§ 36)
- Rozporządzenie MSWiA z 21 listopada 2024 r. zmieniające rozporządzenie, Dz.U. 2024 poz. 1716, ISAP oraz omówienie KG PSP: zakres nowelizacji (czujki, oznakowanie ścian oddzielenia), bez zmian w § 36
- Rozporządzenie MSWiA z 28 września 2026 r. zmieniające rozporządzenie, Dz.U. 2026 poz. 1276, ISAP: oznakowanie punktów schronienia, bez zmian w § 36
- Rozporządzenie Ministra Gospodarki z 27 kwietnia 2000 r. w sprawie bhp przy pracach spawalniczych, Dz.U. 2000 nr 40 poz. 470, ISAP: zabezpieczenie strefy rozprysku (§ 14), spawanie zbiorników po chemikaliach (§ 34)
- Prace szczególnie niebezpieczne oraz prace wymagające szczególnej sprawności psychofizycznej, Państwowa Inspekcja Pracy: bezpośredni nadzór, pisemne polecenie i pozwolenie przy pracach szczególnie niebezpiecznych
- Wymagania przeciwpożarowe, CIOP-PIB (serwis dla mikroprzedsiębiorstw, sektor przetwórstwa drewna): odrębna instrukcja i warunki zezwolenia na prace niebezpieczne pożarowo
- Kieszonkowy przewodnik bezpiecznego prowadzenia prac stwarzających zagrożenie pożarowe, wydanie szóste, FM Global: praktyka ubezpieczyciela: pozwolenie, promień 11 m, nadzór 30 lub 60 minut i monitorowanie do 5 godzin
- Standard zarządzania pracami o wysokim ryzyku: prace niebezpieczne pod względem pożarowym, Veolia: przykład standardu firmowego: kontrola dwie godziny po pracach, przechowywanie zezwoleń przez rok
- Niebezpieczne prace spawalnicze, KP PSP w Giżycku, 28.02.2025: zdarzenie: wybuch zbiornika paliwa podczas spawania
