Jest czwartek, koniec zmiany. Kierownik zakładu dostaje kopertę z okręgowego inspektoratu pracy: decyzja po kontroli sprzed dwóch tygodni, dziewięć punktów, przy każdym termin. Przy jednym dopisek, że podlega natychmiastowemu wykonaniu. Pierwszy odruch to odłożyć pismo do poniedziałku i oddać je komuś od BHP. Tymczasem od dnia doręczenia biegnie termin, który jest krótszy, niż większość osób zakłada.
Poniżej opisujemy, co mówią przepisy w stanie prawnym od 8 lipca 2026 r., kiedy weszła w życie duża nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, i jak przy kontrolach, w których asystujemy, rozkładamy pracę na pierwsze dni.
Co właściwie dostajesz
To, co w zakładach nazywa się „nakazem”, ustawa o PIP nazywa decyzją. Art. 11 ust. 1 wylicza, co inspektor może w niej nakazać, a pip.gov.pl opisuje to samo w części „Jak przygotować się do kontroli”. Dla planowania pierwszych dni najważniejsze jest, które punkty trzeba wykonać od razu.
| Co nakazuje inspektor | Kiedy trzeba działać |
|---|---|
| Wstrzymanie prac, skierowanie ludzi do innych prac, wstrzymanie eksploatacji maszyny, zakaz pracy w danym miejscu (art. 11 ust. 1 pkt 2-4) | Od razu, z mocy ustawy |
| Wypłata należnego wynagrodzenia lub innego świadczenia (pkt 7) | Od razu, z mocy ustawy |
| Usunięcie uchybień BHP w ustalonym terminie (pkt 1) | W terminie z decyzji, chyba że inspektor nadał rygor natychmiastowej wykonalności |
| Ustalenie przyczyn wypadku, wykonanie badań i pomiarów czynników szkodliwych (pkt 6 i 6a) | W terminie z decyzji |
Decyzja może mieć trzy formy. Pisemną, w postaci papierowej albo elektronicznej. Wpis do dziennika budowy, co dotyczy głównie firm budowlanych. I formę ustną, którą inspektor stosuje przy wstrzymaniu prac, maszyn czy zakazie pracy, jeśli uchybienie da się usunąć jeszcze w trakcie kontroli (art. 34 ust. 1a i ust. 4). Decyzja na piśmie zawiera m.in. podstawę prawną, termin usunięcia uchybień i pouczenie o odwołaniu (art. 34 ust. 2). Jeśli inspektor kieruje decyzję do oddziału czy budowy, a usunięcie problemu nie wymaga decyzji zarządu, może ją wydać osobie, która tą jednostką kieruje (art. 33 ust. 2). Dlatego kierownik budowy bywa pierwszą osobą, która ma nakaz w ręku.
Natychmiastowa wykonalność i to, czego odwołanie nie zatrzyma
Zasada z Kodeksu postępowania administracyjnego jest taka, że decyzja nie podlega wykonaniu przed upływem terminu na odwołanie, a odwołanie złożone w terminie wstrzymuje jej wykonanie (art. 130 § 1 i 2 KPA). Ta zasada nie działa, gdy decyzja podlega natychmiastowemu wykonaniu z mocy ustawy albo ma nadany rygor natychmiastowej wykonalności (art. 130 § 3 KPA). KPA stosuje się w postępowaniu przed PIP w sprawach, których ustawa o PIP nie reguluje (art. 12 ustawy).
W praktyce oznacza to, że wstrzymana prasa krawędziowa ma stać, nawet jeśli Twoja firma uważa nakaz za błędny i właśnie pisze odwołanie. Rygor natychmiastowej wykonalności inspektor może nadać także zwykłemu punktowi z terminem, gdy jest to niezbędne ze względu na ochronę zdrowia lub życia (art. 108 § 1 KPA). Dlatego przy każdym punkcie decyzji sprawdzamy dwie rzeczy: czy to jeden z przypadków z art. 11 ust. 1 pkt 2-4 lub 7 i czy w treści nie ma wzmianki o rygorze.
Jest jedna furtka. Gdy złożysz odwołanie od wstrzymania prac, maszyny albo zakazu pracy, okręgowy inspektor pracy może wstrzymać wykonanie decyzji do czasu rozpatrzenia odwołania, jeżeli to, co firma już zrobiła, usuwa bezpośrednie zagrożenie (art. 34 ust. 6 ustawy o PIP). Ogólniej KPA pozwala organowi odwoławczemu w uzasadnionych przypadkach wstrzymać natychmiastowe wykonanie decyzji (art. 135 KPA). Żeby z tego skorzystać, trzeba pokazać dowody: zamontowaną osłonę, protokół z pomiaru, zdjęcia. Samo zapewnienie w piśmie zwykle nie przekona organu, który przed chwilą widział zagrożenie na hali.
Siedem dni na odwołanie
Od decyzji inspektora wydanej na piśmie albo wpisem do dziennika budowy przysługuje odwołanie do okręgowego inspektora pracy właściwego dla miejsca, w którym prowadzono kontrolę. Termin to 7 dni od doręczenia (art. 34 ust. 5 ustawy o PIP), czyli połowa ogólnego terminu z KPA. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem organu, który wydał decyzję (art. 129 § 1 KPA), więc trafia ono najpierw do inspektora, który podpisał nakaz.
Dnia doręczenia nie liczy się do terminu. Gdy siódmy dzień wypada w sobotę albo w dzień ustawowo wolny, termin przesuwa się na najbliższy dzień roboczy (art. 57 § 1 i 4 KPA). Termin jest zachowany, jeśli przed jego upływem pismo zostało wysłane na adres do doręczeń elektronicznych organu albo nadane w placówce operatora wyznaczonego (art. 57 § 5 KPA). Przy kopercie odebranej w czwartek ostatni dzień przypada więc w czwartek kolejnego tygodnia, a jeśli po drodze jest święto, nic się nie przesuwa, bo liczy się tylko dzień końcowy.
Odwołanie nie wymaga szczegółowego uzasadnienia. Wystarczy, że wynika z niego niezadowolenie z decyzji (art. 128 KPA). Mimo to radzimy pisać konkretnie: który punkt, dlaczego, z jakimi dowodami. Można zaskarżyć wybrane punkty i resztę wykonywać normalnie. Jeśli decyzja okręgowego inspektora pracy nadal Ci nie odpowiada, kolejnym krokiem jest skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego w 30 dni od doręczenia, składana za pośrednictwem organu (art. 53 § 1 i art. 54 § 1 PPSA). Sama skarga nie wstrzymuje wykonania decyzji (art. 61 § 1 PPSA).
Informacja o wykonaniu
Ten obowiązek wypada z kalendarza najczęściej. Firma, do której skierowano decyzję, musi poinformować PIP o jej realizacji, na piśmie w postaci papierowej lub elektronicznej, z upływem terminów określonych w decyzji albo po jej uprawomocnieniu (art. 35 ust. 1 ustawy o PIP). Dotyczy to również decyzji i poleceń wydanych ustnie w trakcie kontroli (art. 35 ust. 2).
Jeśli nakaz ma dziewięć punktów z czterema różnymi terminami, informacji jest tyle, ile terminów. Dobrze sprawdza się jedna tabela z numerem punktu, osobą odpowiedzialną, terminem i dowodem wykonania, z której potem powstaje pismo do inspektoratu. Bywa, że razem z nakazem przychodzi wystąpienie, czyli pismo z wnioskami pokontrolnymi. Tam obowiązuje inny rytm: zawiadamiasz PIP o terminie i sposobie realizacji wniosków w terminie wskazanym w wystąpieniu, nie dłuższym niż 30 dni (art. 36 ust. 2).
Co grozi za niewykonanie
Niewykonanie w wyznaczonym terminie nakazu organu PIP, który podlega wykonaniu, jest wykroczeniem z art. 283 § 2 pkt 7 Kodeksu pracy. Od 8 lipca 2026 r. sąd może za nie wymierzyć grzywnę od 2000 do 60 000 zł. Inspektor może też nałożyć mandat do 5000 zł, a gdy osoba ukarana co najmniej dwukrotnie za wykroczenie przeciwko prawom pracownika popełnia kolejne w ciągu dwóch lat od ostatniego ukarania, do 10 000 zł (art. 96 § 1a i § 1b Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia). Za wykroczenie odpowiada osoba fizyczna, więc mandat albo wniosek o ukaranie dotyczy konkretnego człowieka.
Mandat to nie jedyna konsekwencja. PIP wprost wskazuje, że niewykonanie decyzji skutkuje wszczęciem egzekucji administracyjnej. Inspektorzy sprawdzają też przy kolejnej kontroli, czy wykonano środki wydane wcześniej, więc niezałatwiony punkt wraca.
Plan na pierwsze dni
Pierwszego dnia ktoś musi przeczytać całą decyzję i zapisać datę doręczenia, bo od niej liczy się termin odwołania. Punkty wykonalne od razu trafiają tego samego dnia do kierownika zmiany albo budowy, z jasną informacją, czego nie wolno uruchamiać. Przez kolejne dwa, trzy dni sprawdzasz pozostałe punkty pod kątem tego, czy są wykonalne w terminie i czy masz argumenty do odwołania. Najpóźniej szóstego dnia odwołanie powinno być gotowe, żeby zostawić dzień zapasu na podpis zarządu i wysyłkę. Potem zostaje praca według terminów i zbieranie dowodów.
Krótka lista na pierwszy tydzień:
- data doręczenia zapisana, termin odwołania policzony według art. 57 KPA
- punkty natychmiast wykonalne (z mocy ustawy lub z rygorem) wykonane i udokumentowane zdjęciem lub protokołem
- każdy punkt ma osobę odpowiedzialną i termin w jednej tabeli
- decyzja o odwołaniu podjęta dla każdego punktu osobno, pismo wysłane przed upływem 7 dni
- w kalendarzu przypomnienia o informacji do PIP przy każdym terminie z decyzji
Jeśli chcesz, żeby ktoś z zewnątrz przeszedł z Tobą przez nakaz punkt po punkcie i przygotował harmonogram jego wykonania, w SECURA robimy to w ramach obsługi BHP.
Źródła
- Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, tekst ujednolicony uwzględniający Dz.U. 2026 poz. 473, ISAP: art. 11, 12, 33, 34, 35, 36: rodzaje decyzji, formy, odwołanie 7 dni, wstrzymanie wykonania, informacja o realizacji
- Ustawa z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2026 poz. 473: nowe brzmienie art. 34 i 35, wyższe grzywny w Kodeksie pracy i mandaty w KPSW, wejście w życie 3 miesiące od ogłoszenia (ogłoszona 7 kwietnia 2026 r.)
- Kodeks postępowania administracyjnego, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1691: art. 57 (liczenie terminów), 108 (rygor), 128, 129 (odwołanie), 130 (wstrzymanie wykonania), 135
- Kodeks pracy, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1245: art. 283 § 1 i § 2 pkt 7: grzywna od 2000 do 60 000 zł za niewykonanie nakazu
- Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1336: art. 96 § 1a i § 1b: mandat PIP do 5000 zł, do 10 000 zł przy powrocie do wykroczenia
- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 143: art. 53, 54, 61: skarga do WSA w 30 dni, bez wstrzymania wykonania
- Jak przygotować się do kontroli?, Państwowa Inspekcja Pracy: katalog decyzji, odwołanie 7 dni, obowiązek zawiadomienia, egzekucja administracyjna, kary od 8 lipca 2026 r.
